Rụng tóc dạng mảng (Alopecia Areata)

Đặc điểm Lâm sàng và Chẩn đoán Phân biệt

Việc nhận diện Rụng tóc dạng mảng dựa vào các dấu hiệu hình thái đặc trưng trên da đầu và các tổn thương kèm theo ở móng:

• Mảng rụng tóc điển hình: Xuất hiện đột ngột một hoặc nhiều mảng trọc hình tròn/bầu dục, ranh giới rõ. Bề mặt da vùng rụng tóc hoàn toàn nhẵn bóng, không sưng đỏ, không bong vảy và không có sẹo.
• Tổn thương rìa mảng đang tiến triển:
  • Nghiệm pháp kéo tóc (Hair Pull Test) dương tính ở viền mảng: Tóc ở rìa mảng rụng rất dễ bị dứt ra, chứng tỏ phản ứng viêm đang lan rộng.
  • Dấu hiệu sợi tóc "Chấm cảm" (Exclamation mark hairs): Quan sát thấy các sợi tóc ngắn (3 - 4mm) ở rìa mảng có phần ngọn phồng to, đậm màu nhưng phần gốc sát da đầu lại teo mảnh, nhạt màu.
• Dấu hiệu Trichoscopy (Soi da đầu) chuyên sâu:
  • Xuất hiện các Chấm vàng (Yellow dots): Do tích tụ chất sừng và bã nhờn tại lỗ nang tóc bị trống.
  • Các Chấm đen (Black dots): Do sợi tóc bị gãy đứt ngay tại bề mặt da.
  • Các Sợi tóc hình lò xo (Pigtail hairs) hoặc Tóc tơ mảnh màu trắng (Regrowing vellus hairs): Dấu hiệu của sự hồi phục nang tóc.
• Biến đổi ở móng (Nail Changes): Xuất hiện ở 10 - 20% bệnh nhân, đặc trưng bởi tình trạng móng bị rỗ nốt tăm (pitting), đường gờ dọc (trachyonychia) hoặc móng dễ gãy. Tổn thương móng thường là dấu hiệu tiên lượng bệnh tiến triển nặng hơn.

Cách tiếp cận của Haute-Derma trong chẩn đoán và điều trị bệnh

• Chẩn đoán hình ảnh Trichoscopy và Đánh giá mức độ SALT:Bác sĩ tiến hành soi da đầu bằng kính Dermatoscope/Trichoscope độ phóng đại cao để tìm các dấu hiệu hoạt động của bệnh (chấm cảm, chấm đen). Đánh giá chỉ số mức độ nặng SALT (Severity of Alopecia Tool) để xếp loại tổn thương dưới 25%, 25 - 50% hay trên 50% diện tích da đầu.
• Phác đồ Can thiệp Tại chỗ dập tắt viêm tự miễn:
  • Tiêm Corticosteroid nội tổn thương (Intralesional Triamcinolone Acetonide - ILTAC): Là tiêu chuẩn vàng cho các mảng rụng khu trú (< 50% diện tích). Đưa dung dịch Triamcinolone trực tiếp vào tầng trung bì nông vùng rìa và trung tâm mảng để ức chế dòng tế bào T tự miễn.
  • Corticosteroid bôi nồng độ cao (Clobetasol propionate): Kết hợp kem bôi hoặc bọt bôi dạng bịt (occlusion) tại chỗ.
  • Phối hợp Minoxidil 5%: Sử dụng như liệu pháp hỗ trợ sau khi đã kiểm soát được phản ứng viêm để thúc đẩy vi tuần hoàn nuôi dưỡng nang tóc.
• Can thiệp Toàn thân & Thuốc ức chế JAK thế hệ mới:
  • Đối với các thể nặng tiến triển nhanh (Alopecia Totalis/Universalis), phối hợp chuyên khoa chỉ định phác đồ Corticosteroid toàn thân liều cao ngắt quãng (Pulse therapy).
  • Ứng dụng Thuốc ức chế JAK (JAK Inhibitors): Sử dụng các thuốc nhắm đích sinh học hiện đại (như Baricitinib, Ritlecitinib hoặc Tofacitinib). Thuốc khóa hoàn toàn con đường truyền tín hiệu JAK1/JAK2/JAK3, dập tắt tận gốc sự tấn công của cytokine IFN-gamma, mang lại hiệu quả mọc tóc vượt trội ở cả những trường hợp rụng toàn bộ da đầu.
• Trị liệu Quang học và Phục hồi da đầu:
  • Chiếu Laser Excimer 308nm / Tia UV dải hẹp (NB-UVB): Kích thích sự апоптоз (chết theo chương trình) của các tế bào T tự miễn quanh nang tóc mà không ảnh hưởng toàn thân.
  • Hướng dẫn quy trình chăm sóc da đầu dịu nhẹ, quản lý căng thẳng (Stress management) và tái khám định kỳ theo theo dõi sát mức độ phục hồi nang tóc.

Bảng Các Thể / Phân Loại Rụng Tóc Dạng Mảng Thường Gặp