Viêm nang lông hoại tử (Folliculitis Decalvans)

Đặc điểm Lâm sàng và Dấu hiệu Soi Da (Trichoscopy)

Bệnh thường gặp ở nam giới trưởng thành (tỷ lệ nam/nữ khoảng 3:1), khởi phát chủ yếu ở vùng đỉnh và vùng chẩm của da đầu:

• Triệu Chứng Cơ Năng: Bệnh nhân thường than phiền về cảm giác đau nhức, châm chít, nóng rát dai dẳng hoặc ngứa nhiều tại vùng tổn thương. Tổn thương hay rỉ dịch, dễ chảy máu khi chải đầu hoặc chạm vào.
• Tổn Thương Cơ Bản:
  • Các mụn mủ nang lông (follicular pustules) mọc thành từng đám ở bờ tiến triển của mảng rụng tóc.
  • Vảy tiết vàng quánh (yellowish honey-colored crusts) dính chặt xung quanh chân tóc.
  • Mảng teo da, nhẵn bóng, mất hoàn toàn lỗ chân tóc ở trung tâm tổn thương.
• Dấu Hiệu Tóc Mọc Dạng Chùm (Tufted Hair / Polytrichia): Từ 5 đến 20 sợi tóc cùng nhô ra từ một lỗ nang tóc bị dính kết. Đây là dấu hiệu lâm sàng quan trọng nhất gợi ý chẩn đoán FD.
• Đặc Điểm Trichoscopy (Soi da đầu chuyên sâu):
  • Vùng Bờ Tiến Triển (Active Border): Thấy rõ các chùm tóc (polytrichia), quầng đỏ đậm quanh nang tóc (perifollicular erythema), vảy tiết dạng ống (follicular tubular scales) và các mụn mủ nang lông.
  • Vùng Trung Tâm Sẹo (Inactive Scar Center): Dải da màu trắng ngà hoặc màu hồng nhạt, mất hẳn các điểm mở nang tóc, có thể xuất hiện các dải mạch máu giãn dạng hình sao (starburst-like telangiectasia).

Quy trình Chẩn đoán & Phác đồ Điều trị Chuyên sâu tại Haute-Derma

Do đặc tính hủy hoại nang tóc nhanh chóng, FD cần được can thiệp điều trị sớm và tích cực nhằm khống chế đợt viêm cấp, tiêu diệt vi khuẩn S. aureus và ngăn chặn quá trình xơ hóa lan rộng.

Quy Trình Chẩn Đoán

• Xét Nghiệm Vi Sinh (Cấy Vi Khuẩn & Khái Sinh Đồ): Lấy dịch mủ từ mụn mủ còn nguyên vẹn để cấy tìm Staphylococcus aureus và làm kháng sinh đồ (bao gồm cả kiểm tra tụ cầu kháng Methicillin - MRSA).
• Sinh Thiết Da Đầu (Punch Biopsy 4mm): Thực hiện ở vùng bờ đang tiến triển (chứa mụn mủ/chùm tóc).
  • Giải phẫu bệnh: Thâm nhiễm dày đặc bạch cầu trung tính ở vùng phễu nang tóc giai đoạn đầu; giai đoạn sau xuất hiện tế bào tương bào (plasma cells), đại thực bào, tế bào khổng lồ dị vật và dải xơ hóa thay thế nang tóc.

Phác Đồ Điều Trị Toàn Thân & Tại Chỗ

Mục tiêu điều trị: Tiêu diệt S. aureus, dập tắt phản ứng viêm do bạch cầu trung tính, ngăn chặn quá trình xơ hóa lan rộng.

• Phác Đồ Phối Hợp Kháng Sinh Chuẩn (Gold Standard):
  • Rifampicin + Clindamycin:
    • Liều lượng: Rifampicin 300mg (2 lần/ngày) + Clindamycin 300mg (2 lần/ngày).
    • Thời gian: Liệu trình kéo dài 8 - 12 tuần.
    • Cơ chế: Rifampicin thâm nhập tốt vào mô sẹo và tiêu diệt S. aureus nội bào; Clindamycin ức chế tổng hợp protein/độc tố vi khuẩn và giảm phản ứng viêm. Sự phối hợp này ngăn ngừa tình trạng đề kháng Rifampicin nhanh chóng của tụ cầu.
• Các Phác Đồ Thay Thế (Khi thất bại hoặc không tương thích):
  • Doxycycline / Minocycline (100mg x 2 lần/ngày): Tận dụng đặc tính chống viêm mạnh của nhóm Tetracycline.
  • Dapsone (50 - 100mg/ngày): Ức chế sự di chuyển và hoạt hóa của bạch cầu trung tính (cần kiểm tra men G6PD trước khi dùng).
  • Isotretinoin đường uống (0.5 - 1.0 mg/kg/ngày): Áp dụng cho các trường hợp kháng trị, giúp giảm tiết bã nhờn, thu nhỏ phễu nang tóc và biến đổi môi trường sống của vi khuẩn.
• Điều Trị Hỗ Trợ Tại Chỗ:
  • Corticosteroid Tiêm Tại Tổ Nhuế (Intralesional Triamcinolone Acetonide): Tiêm nồng độ 5 - 10 mg/ml vào vùng bờ đang viêm đỏ/mụn mủ để giảm nhanh triệu chứng đau nhức và dập tắt viêm cấp.
  • Thuốc Bôi & Dầu Gội Sát Khuẩn: Dùng dung dịch Chlorhexidine 4%, Benzoyl Peroxide hoặc dầu gội chứa Ketoconazole 2% / Ciclopiroxolamine để giảm mật độ vi khuẩn trên da đầu.

So sánh Phân biệt các Bệnh Rụng Tóc Sẹo Bạch Cầu Trung Tính (Neutrophilic Cicatricial Alopecia)