Nhiễm Nấm Nông Trên Da (Superficial Fungal Infections)

Biểu Hiện Lâm Sàng Nhiễm Nấm Nông Trên Da

• Bệnh Nấm Da Đầu (Tinea Capitis): Tổn thương tập trung ở lớp sừng thượng bì da đầu và bao gánh tóc. Biểu hiện lâm sàng thay đổi tùy theo dạng xâm nhập của sợi nấm. Thể xâm nhập ngoại nang (Ectothrix) tạo thành các mảng rụng tóc giới hạn rõ, bề mặt da đầu phủ nhiều vảy xám mịn, thân tóc gãy ngang cách gốc vài milimet tạo thành mảng "đồng cỏ bị xén". Thể xâm nhập nội nang (Endothrix) khiến thân tóc bị đứt gãy ngay tại bề mặt lỗ chân lông, tạo nên các chấm đen rải rác trên da đầu. Thể u nấm da đầu (Kerion celsi) đại diện cho phản ứng tăng mẫn cảm dữ dội, biểu hiện là một mảng u gồ cao, mềm, bề mặt chằng chịt các lỗ rò mủ giống như tổ mật, kèm rụng tóc sẹo không hồi phục nếu không điều trị kịp thời.
• Bệnh Nấm Thân & Nấm Bẹn (Tinea Corporis & Tinea Cruris): Tổn thương xảy ra ở lớp sừng da nhẵn. Sang thương điển hình là các mảng ban đỏ hình tròn hoặc hình bầu dục, có xu hướng lành ở trung tâm và lan rộng ra ngoại vi (tiến triển ly tâm). Bờ viền sang thương gồ cao, rõ nét, tập trung nhiều mụn nước nhỏ, sần viêm và vảy tiết. Bệnh nhân có cảm giác ngứa ngáy nhiều, đặc biệt khi đổ mồ hôi. Ở vùng bẹn, tổn thương thường xuất phát ở rãnh bẹn đùi hai bên, lan rộng xuống đùi, bìu hoặc mông, nhưng thường chừa lại phần da bìu thực sự.
• Bệnh Nấm Bàn Chân & Nấm Móng (Tinea Pedis & Onychomycosis): Tại bàn chân, bệnh biểu hiện qua ba thể lâm sàng chính: thể kẽ (bong vảy, loét nứt rãnh ở kẽ ngón 4-5), thể mụn nước (mụn nước sâu, ngứa dữ dội ở vòm bàn chân) và thể "giày sandal" (da lòng bàn chân đỏ, dày sừng, tróc vảy mịn khô rải rác). Tại móng, nấm da hoặc Candida xâm nhập từ bờ tự do hoặc bờ bên của bản móng, làm bản móng mất độ trong suốt, chuyển sang màu vàng xám, dày sừng dưới móng, móng trở nên giòn, dễ gãy vụn và tách khỏi giường móng.
• Bệnh Lang Công (Tinea Versicolor / Pityriasis Versicolor): Do nấm men Malassezia tăng sinh ở lớp sừng nông. Sang thương là các dát giảm sắc tố, tăng sắc tố hoặc ban đỏ nhẹ, kích thước từ vài milimet đến nhiều centimet, liên kết thành mảng lớn. Bề mặt sang thương phủ lớp vảy mịn, dễ bong khi cạo nhẹ (dấu hiệu Besnier hay dấu hiệu bào gỗ). Vị trí hay gặp nhất là các vùng da giàu tuyến bã nhờn như ngực, lưng, cổ và hai cẳng tay. Bệnh thường không đau, ngứa nhẹ khi cơ thể nóng hoặc đổ mồ hôi.
• Nhiễm Nấm Candida Da & Niêm Mạc (Cutaneous & Mucosal Candidiasis): Tổn thương thường xảy ra ở các vùng nếp kẽ như nếp dưới vú, nếp hằn bụng, nếp kẽ mông và kẽ ngón tay. Biểu hiện lâm sàng đặc trưng là mảng ban đỏ màu đỏ tươi, bề mặt ẩm ướt, trợt da, bờ rõ rệt, kèm theo các tổn thương vệ tinh (Satellite lesions) là các mụn mủ, sần đỏ nhỏ nằm rải rác xung quanh bờ sang thương chính. Ở niêm mạc miệng, bệnh tạo thành các mảng giả mạc màu trắng như sữa chua bám chặt vào niêm mạc lưỡi hoặc má trong, khi bóc tách để lại nền niêm mạc đỏ trợt máu.

Cách Tiếp Cận Của Chúng Tôi Trong Điều Trị Nhiễm Nấm Nông Trên Da

Tại Haute-Derma, tiếp cận chẩn đoán nhiễm nấm nông được thực hiện bằng quy trình vi sinh chuẩn xác nhằm loại trừ các bệnh lý da dạng vảy như vảy nến, chàm hay viêm da cơ địa:

• Khai Thác Lâm Sàng & Khảo Sát Đèn Wood (Wood's Lamp Examination):
  • Đèn Wood chiếu tia UV bước sóng 365nm lên tổn thương.
  • Nấm da đầu do Microsporum phát quang màu xanh lục tươi. Lang công do Malassezia phát quang màu vàng đồng hoặc vàng nhạt. Nhiễm Corynebacterium (Erythrasma - chẩn đoán phân biệt) phát quang màu đỏ hồng san hô.
• Quy Trình Lấy Mẫu & Soi Tươi Dung Dịch KOH Khẩn Cấp:
  • Bác sĩ dùng lưỡi dao mổ vô trùng cạo nhẹ lấy phần vảy da ở bờ tiến triển của sang thương, hoặc lấy chất đùn dày sừng dưới móng, hoặc nhổ thân tóc gãy.
  • Mẫu bệnh phẩm được đặt lên phiến kính, nhỏ 1-2 giọt dung dịch KOH 10-20% (có thể kết hợp chất nhuộm Parker Ink hoặc Calcofluor White để làm nổi bật thành nấm).
  • Hơ nhẹ phiến kính trên đèn cồn để KOH làm tan giải nhanh các tế bào sừng thượng bì. Quan sát dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại x10 và x40:

• Nuôi Cấy Vi Sinh & Kiểm Tra Độ Nhạy Thuốc Kháng Nấm: Cấy bệnh phẩm vào môi trường Sabouraud Dextrose Agar (SDA) có bổ sung Cycloheximide và Chloramphenicol để ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn và nấm mốc tạp nhiễm. Ủ ở nhiệt độ 25-30 độ C trong 1-3 tuần để định danh chính xác loài nấm và làm kháng nấm đồ khi điều trị thất bại.

Các Phương Pháp Điều Trị Tại Haute-Derma

Điều trị nhiễm nấm nông tuân thủ nguyên tắc diệt trừ tác nhân, loại bỏ yếu tố thuận lợi (ẩm ướt, ma sát) và phục hồi hàng rào bảo vệ da:

• Phác Đồ Điều Trị Tại Chỗ (Topical Antifungal Therapy):
  • Áp dụng cho các trường hợp nấm thân, nấm bẹn, lang công hoặc nấm bàn chân diện tích nhỏ (duy trì 2-4 tuần, tiếp tục thoa 1 tuần sau khi sang thương da biến mất hoàn toàn).
  • Nhóm Azole tại chỗ: Clotrimazole 1%, Ketoconazole 2%, Sertaconazole 2% thoa 1-2 lần/ngày.
  • Nhóm Allylamine tại chỗ: Terbinafine 1% cream thoa 1 lần/ngày (cho hiệu quả diệt nấm nhanh nhờ tích lũy cao ở lớp sừng).
  • Dầu gội chứa Ketoconazole 2% hoặc Selenium Sulfide 2.5% dùng 2-3 lần/tuần cho lang công toàn thân và viêm da dầu da đầu.
• Phác Đồ Điều Trị Toàn Thân (Systemic Antifungal Therapy):
  • Chỉ định khi tổn thương lan rộng, bệnh nấm da đầu, nấm móng, Kerion celsi hoặc điều trị tại chỗ thất bại.
  • Terbinafine đường uống: Lựa chọn hàng đầu cho nấm da Dermatophytes và nấm móng. Liều người lớn 250 mg/ngày. Thời gian: 2-4 tuần cho nấm thân/bàn chân, 6 tuần cho nấm móng tay, 12 tuần cho nấm móng chân.
  • Itraconazole đường uống: Lựa chọn ưu việt cho lang công, Candida và nấm móng. Liều 200 mg/ngày trong 7 ngày (hoặc liều xung 400 mg/ngày trong 7 ngày/tháng).
  • Fluconazole đường uống: Liều 150 mg/tuần trong 2-4 tuần cho nấm thân/bẹn, hoặc 150 mg/ngày cho Candida niêm mạc.
• Xử Trí Hỗ Trợ & Dự Phòng Tái Phát Tại Haute-Derma:
  • Khuyên bệnh nhân giữ vùng da kẽ luôn khô ráo, mặc quần áo thoáng khí bằng chất liệu cotton.
  • Rắc bột kháng sinh/kháng nấm chứa Clotrimazole vào giày và tất hàng ngày.
  • Tiệt trùng quần áo, chăn màn bằng nước nóng trên 60 độ C để tiêu diệt hoàn toàn bào tử nấm Arthroconidia.