Nguyên nhân gây mụn nang ở trẻ em
Nguyên nhân gây tổn thương dạng mụn nang ở trẻ có thể thay đổi theo độ tuổi và giai đoạn phát triển. Ở trẻ sơ sinh, các tổn thương giống mụn thường không hoàn toàn giống mụn trứng cá ở trẻ lớn và có thể liên quan đến thay đổi hormone sau sinh. Trong khi đó, mụn xuất hiện ở trẻ trước tuổi dậy thì, đặc biệt khi mức độ viêm nặng hoặc đi kèm dấu hiệu phát triển sớm, cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân phù hợp.
Thay đổi hormone trong những giai đoạn phát triển
Trẻ sơ sinh có thể xuất hiện mụn sơ sinh do ảnh hưởng của hormone và hoạt động của tuyến bã nhờn sau sinh. Tình trạng này thường khác với mụn nang nặng ở trẻ lớn và không nên tự áp dụng thuốc trị mụn của người trưởng thành.
Androgen tăng sớm ở trẻ trước tuổi dậy thì
Nếu trẻ xuất hiện mụn viêm nhiều hoặc tổn thương dạng nang từ khi còn rất nhỏ, bác sĩ có thể xem xét khả năng liên quan đến tăng androgen hoặc dậy thì sớm. Một số dấu hiệu đi kèm như mọc lông mu, lông nách sớm, mùi cơ thể rõ hơn, phát triển tuyến vú hoặc tăng trưởng chiều cao nhanh có thể là cơ sở để tiếp tục đánh giá nội tiết.
Mụn trứng cá trong giai đoạn dậy thì
Khi trẻ bước vào tuổi dậy thì, androgen tăng lên kích thích tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn. Dầu thừa kết hợp với tế bào sừng hóa trong nang lông có thể góp phần hình thành tổn thương mụn viêm, trong đó một số trường hợp có thể tiến triển thành dạng nốt hoặc nang sâu.
Thuốc và sản phẩm tiếp xúc với da
Một số thuốc, đặc biệt là corticosteroid toàn thân hoặc một số thuốc khác, có thể gây hoặc làm nặng thêm dạng tổn thương giống mụn ở một số người. Ngoài ra, sản phẩm chăm sóc da quá bí hoặc không phù hợp cũng có thể góp phần làm tăng bít tắc, nhưng không nên mặc định mọi loại kem dưỡng chứa dầu khoáng đều gây mụn.
Yếu tố gia đình
Tiền sử gia đình có người từng bị mụn trứng cá nặng có thể liên quan đến nguy cơ xuất hiện mụn nghiêm trọng hơn ở trẻ. Tuy nhiên, yếu tố di truyền chỉ là một phần trong cơ chế hình thành mụn và không phải nguyên nhân duy nhất.
Dấu hiệu nhận biết mụn nang ở trẻ em
Không phải nốt sưng đỏ nào trên da trẻ cũng là mụn nang. Một tổn thương viêm sâu thường có dạng nốt hoặc khối sưng nằm dưới da, có thể đau khi chạm vào và tồn tại lâu hơn những nốt mụn thông thường. Vì da trẻ nhạy cảm và nhiều bệnh lý da có biểu hiện tương tự, cha mẹ không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên kích thước hoặc màu sắc của tổn thương.
Một số đặc điểm có thể khiến cha mẹ cần chú ý gồm:
- Nốt hoặc khối viêm nằm sâu dưới da: Tổn thương thường gồ lên, sưng đỏ hoặc có màu tương tự da, đôi khi gây đau hoặc căng tức. Kích thước không phải là tiêu chí duy nhất để xác định đây có phải là mụn nang hay không.
- Không nhất thiết có đầu mụn rõ: Các tổn thương viêm sâu có thể không có đầu trắng hoặc cồi mụn lộ trên bề mặt. Không nên cố bóp để tìm nhân vì việc này có thể làm tăng tổn thương và nguy cơ để lại sẹo.
- Tồn tại dai dẳng hoặc tái phát: Một nốt viêm sâu có thể mất nhiều thời gian mới giảm sưng và có thể để lại vùng tăng sắc tố sau viêm. Nếu trẻ liên tục xuất hiện nhiều tổn thương tương tự, cần được đánh giá thay vì chỉ xử lý từng nốt tại nhà.
- Xuất hiện dấu hiệu phát triển sớm: Ở trẻ còn nhỏ, mụn đi kèm với mọc lông mu hoặc lông nách, mùi cơ thể rõ, phát triển tuyến vú hoặc tăng trưởng nhanh bất thường là những dấu hiệu nên được thông báo với bác sĩ. Đây không phải bằng chứng trẻ chắc chắn mắc bệnh nội tiết, nhưng có thể là lý do cần đánh giá thêm.
Cách xử lý mụn nang ở trẻ em
Điều trị tổn thương dạng mụn nang ở trẻ cần dựa trên tuổi, mức độ viêm, vị trí tổn thương và nguyên nhân nghi ngờ. Không nên lấy phác đồ điều trị mụn của người lớn áp dụng nguyên xi cho trẻ vì một số hoạt chất và thuốc có giới hạn về độ tuổi, cách dùng hoặc cần được bác sĩ theo dõi. Nếu tổn thương viêm sâu, tái phát nhiều hoặc xuất hiện ở trẻ còn rất nhỏ, việc khám da liễu là bước quan trọng để xác định đúng tình trạng.
Khám da liễu đối với tình trạng tổn thương sớm hoặc viêm sâu nặng
Trẻ nên được đưa đi khám nếu có nhiều nốt viêm sâu, tổn thương đau kéo dài, mụn để lại sẹo hoặc tình trạng xuất hiện ở độ tuổi bất thường. Với trẻ trước tuổi dậy thì có mụn nặng kèm các dấu hiệu phát triển giới tính sớm, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá nội tiết dựa trên biểu hiện lâm sàng. Không phải mọi trẻ bị mụn đều cần xét nghiệm hormone hoặc chụp tuổi xương; những kiểm tra này chỉ được thực hiện khi bác sĩ nhận thấy có chỉ định.
Điều trị bằng thuốc theo chỉ định
Tùy tuổi và mức độ bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn các phương pháp điều trị tại chỗ hoặc toàn thân phù hợp. Một số hoạt chất trị mụn như benzoyl peroxide hoặc retinoid có thể được sử dụng trong điều trị mụn ở trẻ thuộc nhóm tuổi phù hợp, nhưng nồng độ, tần suất và cách sử dụng cần dựa trên đánh giá chuyên môn. Với mụn viêm nặng hoặc dạng nang, bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp điều trị khác tùy từng trường hợp, thay vì cha mẹ tự mua thuốc hoặc sử dụng đơn thuốc của người lớn.
Chăm sóc tại nhà
Chăm sóc tại nhà nên tập trung vào việc giảm kích ứng và hạn chế trẻ tác động vào vùng da đang viêm. Cha mẹ có thể rửa vùng da tổn thương nhẹ nhàng bằng sản phẩm làm sạch phù hợp với độ tuổi, sau đó lau khô bằng cách thấm nhẹ thay vì chà xát. Nếu da dễ khô hoặc kích ứng, có thể sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp với da nhạy cảm và tránh các sản phẩm có khả năng gây kích ứng không cần thiết.
- Không tự nặn, chọc hoặc bóp mụn: Việc tác động bằng tay hoặc dụng cụ có thể gây tổn thương mô, chảy máu và làm tăng nguy cơ sẹo. Nếu trẻ có thói quen sờ hoặc cào vùng mụn, cha mẹ nên cắt ngắn móng tay và hạn chế để trẻ tiếp xúc với tổn thương.
- Không tự dùng thuốc trị mụn của người lớn: Một số thuốc có giới hạn sử dụng theo tuổi hoặc cần được bác sĩ hướng dẫn. Đặc biệt, không nên tự sử dụng corticosteroid, kháng sinh hoặc isotretinoin cho trẻ chỉ dựa trên thông tin tìm thấy trên mạng.
- Giữ vệ sinh da và vật dụng tiếp xúc: Khăn mặt, vỏ gối, khẩu trang hoặc các vật dụng thường xuyên tiếp xúc với vùng da tổn thương nên được vệ sinh phù hợp. Tuy nhiên, không cần chà rửa hoặc sát khuẩn da quá mức vì điều này có thể làm hàng rào bảo vệ da bị kích ứng.
- Theo dõi diễn tiến của tổn thương: Nếu vùng da sưng đỏ nhanh, đau nhiều, tiết dịch bất thường, trẻ sốt hoặc có biểu hiện toàn thân, cần đưa trẻ đi khám để loại trừ những nguyên nhân khác ngoài mụn. Việc đánh giá sớm cũng đặc biệt quan trọng khi tổn thương có nguy cơ để lại sẹo hoặc xuất hiện ở trẻ chưa đến tuổi dậy thì.
Mụn nang hoặc tổn thương dạng mụn viêm sâu ở trẻ cần được nhìn nhận khác với mụn thông thường ở người trưởng thành. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt khi mụn xuất hiện rất sớm, mức độ nặng hoặc đi kèm dấu hiệu phát triển cơ thể bất thường, bác sĩ có thể cần tìm thêm nguyên nhân nội tiết thay vì chỉ điều trị tổn thương trên da. Cha mẹ không nên tự nặn mụn hoặc dùng thuốc của người lớn cho trẻ mà nên đưa trẻ đi khám khi tổn thương kéo dài, tái phát, viêm sâu hoặc có dấu hiệu bất thường đi kèm.
Trong bài viết trên, Phòng khám Da liễu Haute - Derma đã chỉ rõ nguyên nhân hình thành mụn nang ở trẻ em. Hy vọng những thông tin trên sẽ hữu ích cho bạn trong quá trình chăm sóc da của trẻ em.
