Nám nội tiết là gì?
Là tình trạng tăng sắc tố da xuất hiện do sự rối loạn hoặc biến động của hormone nội tiết trong cơ thể, đặc biệt là estrogen và progesterone. Khi nồng độ các hormone này thay đổi bất thường, tế bào sắc tố (melanocyte) bị kích thích hoạt động mạnh hơn, sản sinh dư thừa melanin, hình thành các mảng sạm màu trên da, thường gặp nhất ở vùng gò má, trán, sống mũi và quanh miệng.
Tương tự nám da, nội tiết khiến nám có các mảng tăng sắc tố tập trung thành từng nốt tròn trên bề mặt của da, ăn sâu vào lớp thượng bì của màng đáy. Đặc biệt có xu hướng xuất hiện hoặc trở nặng hơn trong các giai đoạn cơ thể có sự thay đổi nội tiết tố rõ rệt như mang thai, sau sinh, tiền mãn kinh, hoặc khi sử dụng các biện pháp tránh thai nội tiết. Đây cũng là lý do vì sao nám nội tiết được xem là một dạng nám khó điều trị dứt điểm nếu không kiểm soát được yếu tố nội sinh gây ra tình trạng này.
Nguyên nhân hình thành nám nội tiết
Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng nám do nội tiết gây ra ở phụ nữ:
Thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ
Khi mang thai, nồng độ estrogen và progesterone tăng cao bất thường để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi, đồng thời kích thích tế bào sắc tố hoạt động mạnh hơn, dẫn đến tình trạng nám thường được gọi là "mặt nạ thai kỳ".
Sử dụng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp hormone
Các loại thuốc tránh thai chứa estrogen, hoặc liệu pháp hormone thay thế (HRT) sử dụng trong điều trị một số vấn đề sức khỏe cũng có thể là yếu tố kích hoạt nám ở nhiều phụ nữ.
Giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh
Sự suy giảm và mất cân bằng nội tiết tố trong giai đoạn này khiến nhiều phụ nữ dễ xuất hiện nám da, ngay cả khi trước đó chưa từng gặp phải tình trạng tương tự.
Rối loạn chức năng tuyến giáp hoặc buồng trứng
Một số bệnh lý liên quan đến rối loạn nội tiết như bất thường tuyến giáp, hội chứng buồng trứng đa nang cũng có thể là nguyên nhân tiềm ẩn gây ra tình trạng nám nội tiết mà nhiều người không nhận ra.
Căng thẳng kéo dài ảnh hưởng đến trục nội tiết
Stress mãn tính có thể tác động đến hoạt động của tuyến t
hượng thận và hệ trục nội tiết trong cơ thể, gián tiếp góp phần làm nám nội tiết dễ khởi phát hoặc trở nặng hơn.
Yếu tố di truyền kết hợp với cơ địa nhạy cảm
Nếu gia đình có người từng bị nám liên quan đến thai kỳ hoặc thay đổi nội tiết, khả năng cao người đó cũng có cơ địa da nhạy cảm hơn với sự biến động hormone.
Sự khác nhau giữa nám nội tiết và nám da thông thường
Mặc dù biểu hiện giữa hai tình trạng nám có một số điểm giống như do liên quan tới ánh nắng mặt trời, nhưng cũng có những điểm khác nhau như:
Tiêu chí | Nám nội tiết | Nám da thông thường |
|---|---|---|
Nguyên nhân | Bắt nguồn từ sự thay đổi hormone bên trong cơ thể, dù bảo vệ da khỏi ánh nắng kỹ lưỡng vẫn có thể xuất hiện | Chủ yếu hình thành do tác động tích lũy của tia UV theo thời gian |
Thời điểm xuất hiện | Xuất hiện hoặc trở nặng đột ngột trong các giai đoạn đặc biệt như mang thai, sau sinh, dùng thuốc tránh thai, tiền mãn kinh | Tiến triển từ từ theo thời gian dài tiếp xúc với tia UV, không có mốc thời điểm rõ ràng |
Mức độ đáp ứng điều trị | Khó điều trị dứt điểm hơn, dễ tái phát nếu yếu tố nội tiết chưa được kiểm soát | Đáp ứng tốt hơn với các phương pháp điều trị bằng hoạt chất làm sáng, peel da, laser nếu kết hợp chống nắng đầy đủ |
Khả năng tự cải thiện | Một số trường hợp liên quan thai kỳ có thể tự mờ dần sau khi nội tiết tố ổn định | Thường không tự cải thiện nếu tiếp tục tiếp xúc tia UV mà không bảo vệ và điều trị phù hợp |
Cách điều trị nám nội tiết
Trước khi bắt đầu điều trị, bác sĩ sẽ khám da xem xét để chẩn đoán tình trạng nám da. Để chắc chắn rằng chẩn đoán đúng tình trạng nám, nguyên nhân gây ra. Thông thường có hai thủ thuật để chẩn đoán gồm:
- Soi da bằng đèn Wood: Đèn sẽ phát ra ánh sáng UV sóng dài, bác sĩ sẽ chiếu đèn vào làn da của bạn để kiểm tra tình trạng nhiễm trùng do vi khuẩn và nấm, cũng như xác định mức độ tổn thương của nám đến lớp da nào.
- Sinh thiết da: Nám da đôi khi giống hoặc có thể bị nhầm lẫn với ung thư da hoặc tăng sắc tố do thuốc gây ra hoặc lichen phẳng, nên cần phải sinh thiết để tìm đúng nguyên nhân.
Sau khi xác định xong tình trạng nám, để điều trị hiệu quả bác sĩ sẽ điều trị từ nguyên nhân gốc là nội tiết, rồi kết hợp với các biện pháp để nâng cao hiệu quả điều trị.
Bôi thuốc điều trị nám
Phương pháp thuốc bôi được chỉ định giúp tình trạng nám da cải thiện bằng cách ngăn ngừa hình thành sắc tố mới thông qua việc ngăn chặn sự hình thành melanin. Một số thuốc bôi điều trị nám, được bác sĩ chỉ định hiện nay như:
- Hydroquinone: Thuốc thường được dùng dưới dạng kem bôi hoặc kem dưỡng da, nhằm tác động lên các mảng nám vào ban đêm và được sử dụng trong 2 đến 4 tháng.
- Tretinoin và corticosteroid mức độ nhẹ: Giúp làm mờ màu do nám gây ra, cũng có thể làm giảm tình trạng viêm da có thể gặp do tác nhân khác nhưng sử dụng lâu dài sẽ làm mỏng da.
- Thuốc bôi kết hợp tretinoin - corticosteroid - hydroquinone: Tăng tác dụng làm mờ màu da và kháng viêm, còn tác động nhanh trên da nhưng cần được theo dõi bởi bác sĩ và không sử dụng trong thời gian dài.
- Axit Tranexamic: Có tác dụng làm mờ nám do ức chế tổng hợp melanin khi các phương pháp điều trị khác không hiệu quả, thuốc có dạng bôi trên da hoặc tiêm hoặc thuốc uống.
- Ascorbic acid (vitamin C), azelaic acid hoặc kojic acid: Có thể được bôi bổ sung nhằm giúp làm sáng màu da vùng nám.
Thủ thuật điều trị bề mặt
- Peel da hóa học: Lột lớp da bằng hóa chất, giúp loại bỏ sắc tố dư thừa, không nên lạm dụng peel da quá nhiều khi bị nám da.
- Thủ thuật lăn kim: Tạo các tổn thương nhỏ trên da, khi lành sẽ khiến da đều màu lại.
- Điều trị bằng công nghệ Laser: Laser kết hợp với bôi thuốc giúp ức chế sản xuất melanin, kích thích phát triển tế bào mới khỏe mạnh, từ đó bảo vệ da khỏi ánh nắng mặt trời và cải thiện màu da.
Nám nội tiết là dạng nám phức tạp, đòi hỏi cách tiếp cận điều trị khác biệt so với nám da thông thường vì liên quan trực tiếp đến yếu tố nội sinh trong cơ thể. Việc xác định đúng loại nám ngay từ đầu sẽ giúp xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, tránh mất thời gian và hạn chế nguy cơ nám tái phát.
Trong bài viết trên, Phòng khám Da liễu Haute - Derma đã giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng nám nội tiết mà nhiều phụ nữ đang gặp phải. Hy vọng những thông tin trên sẽ hữu ích cho các bạn trong quá trình chăm sóc da.
