Côn Trùng Đốt (Insect Bites)

Sinh Bệnh Học & Cơ Chế Nước Bọt Côn Trùng

Cơ Chế Xâm Nhập & Tiết Dịch Hút Máu

Côn trùng sử dụng bộ phận miệng chuyên hóa (vòi hút / proboscis) đâm xuyên qua thượng bì vào lớp trung bì nông để tiếp cận vi tuần hoàn. Trong quá trình này, côn trùng liên tục bơm nước bọt vào mô kẽ với các mục đích sinh học:

• Chất chống đông máu: Enzyme apyrase, chất ức chế factor Xa và thrombin giúp ngăn chặn quá trình đông máu tại chỗ, giữ cho dòng máu chảy liên tục vào vòi hút.
• Chất giãn mạch: Nitric oxide, hyaluronidase và các peptide tương tự bradykinin làm giãn vi mạch, tăng lưu lượng máu đến vùng tổn thương.
• Chất ức chế miễn dịch thoáng qua: Các protein phân tử nhỏ giúp che giấu cảm giác đau ban đầu, khiến chủ thể không phát hiện ra vết đốt.

Đáp Ứng Miễn Dịch & Phản Ứng Tế Bào Tại Da

• Phản ứng quá mẫn Typ I (Tức thì): Kháng thể IgE đặc hiệu gắn trên màng tế bào Mast nhận diện protein trong nước bọt côn trùng, kích thích giải phóng Histamine, Serotonin và Leukotrienes. Quá trình này gây giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch và xuất hiện sần phù đỏ (wheal) kèm cảm giác ngứa dữ dội trong vòng vài phút.
• Phản ứng quá mẫn Typ IV (Muộn): Sau 2 đến 6 giờ, phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào T thâm nhiễm bạch cầu đa nhân trung tính, bạch cầu ái toan (eosinophil) và đại thực bào vào trung bì. Tổn thương chuyển thành các sần thâm nhiễm cứng (indurated papules), tồn tại dai dẳng từ nhiều ngày đến vài tuần.

Biểu Hiện Lâm Sàng Các Dạng Côn Trùng Đốt Thường Gặp

Rệp Giường (Bedbugs / Cimex lectularius)

Tổn thương đặc trưng bởi cụm sần đỏ nổi cao, kích thước 3 đến 10 mm, ngứa nhiều. Vết đốt thường phân bố theo đường thẳng hoặc chuỗi 3 đến 4 nốt liên tiếp trên các vùng da hở tiếp xúc với đệm ngủ như cổ, vai, tay và lưng. Trung tâm sần đỏ thường có một điểm xuất huyết nhỏ.

Bọ Chét (Fleas / Siphonaptera)

Các sần gờ cao nhỏ, đường kính 1 đến 3 mm, xung quanh có quầng đỏ lan rộng. Bọ trét thường đốt tập trung ở cẳng chân, cổ chân hoặc những vùng da bị thít chặt bởi quần áo. Ngứa bứt rứt dữ dội dẫn đến gãi bóc tróc vảy tiết.

Muỗi & Bọ Xít Hút Máu (Mosquitoes & Triatominae)

Tổn thương ban đầu là sần phù đỏ ranh giới rõ, tâm có điểm châm chích. Ở người có cơ địa dị ứng mạnh, tổn thương có thể tiến triển thành bóng nước căng chứa dịch trong (bullous bite reaction) hoặc sần ngứa dạng mề đay dai dẳng.

Quy Trình Tiếp Nhận & Điều Trị Tại Haute-Derma

• Làm Sạch & Giảm Phù Nề Cục Bộ: Làm sạch vùng da tổn thương bằng dung dịch sát trùng nhẹ như Chlorhexidine 0.2% hoặc nước muối sinh lý 0.9%. Tiến hành chườm lạnh 10 đến 15 phút để giảm giãn mạch, bớt sưng nề và xoa dịu cảm giác ngứa tức thì.
• Kiểm Soát Phản Ứng Viêm & Dị Ứng: Sử dụng thuốc bôi Corticosteroid nhóm trung bình hoặc mạnh như Hydrocortisone butyrate 0.1% hoặc Betamethasone dipropionate 0.05% bôi 2 lần mỗi ngày trong 5 đến 7 ngày. Phối hợp thuốc kháng Histamine H1 thế hệ 2 đường uống như Levocetirizine 5 mg mỗi ngày hoặc Fexofenadine 180 mg mỗi ngày để kiểm soát phản ứng toàn thân.
• Dự Phòng Bội Nhiễm & Phục Hồi Hàng Rào Da: Nếu có dấu hiệu trầy xước do gãi hoặc nghi ngờ bội nhiễm, chỉ định kem bôi kháng sinh chứa Mupirocin 2% hoặc Fusidic Acid 2%. Sau khi tổn thương viêm cấp lắng xuống, áp dụng kem phục hồi chứa Panthenol, Madecassoside và Niacinamide để tái tạo thượng bì, ngăn ngừa tình trạng tăng sắc tố sau viêm.